ज्योतिषशास्त्रका विशिष्ट पक्षहरू
ज्योतिषशास्त्र यद्यपी ग्रहनक्षत्रादिद्वारा विश्व समुदायमा पर्ने सूक्ष्म प्रभावका आधारमा भूत, भविष्यत्, वर्तमान विषयको फलादेश गर्ने शास्त्र भए पनि यसको प्रभाव समस्तशास्त्रमा प्रत्यक्ष वा अप्रत्यक्षरूपमा पर्दै आएको छ । यो शास्त्र नभए कुनै पनि जात वा समुदायको सांस्कृतिक क्रियाकलाप अघि बढ्दैन । यज्ञ, पूजा, पाठ, जात्रा, उत्सव, चाड, पर्व र संस्कारको कार्य चल्दैन । ज्योतिष भविष्यको सचेतक, वर्तमानको निर्देशक र भूतको अनुभव हो । यसका मुख्यपक्ष निम्न छन्- १) पञ्चाङ्ग भन्नाले तिथि, बार, नक्षत्र, योग र करणलाई लिइन्छ । यिनका यथार्थ स्थितिबाट समस्त कृत्यहरू चल्दछन् । यसको निर्माण ज्योतिषको सिद्धान्त ग्रन्थहरूबाट हुन्छ । देशान्तर, परमक्रान्ति, अक्षांश, अयनांश, ग्रहभगण, पलभा आदि यसका मुख्य आधार हुन् । २) जीव र जगत् विषयक ज्ञान-प्रत्येक व्यक्तिलाई सुखमय जीवन यापन गर्न आफूले व्यवहार गर्ने पदार्थमा कस्तो रूप, रङ्ग, परिणाम, गुण हुनर्ुपर्छ भन्ने कुरा थाहा नहुन पनि सक्तछ र भविष्यमा के हुँदै छ भन्ने ज्ञान पनि हुँदैन । यस सम्बन्धमा ज्योतिषको संहिता ग्रन्थले पूरै मद्दत गर्दछ । विश्वको कुन-कुन भागमा सुभिक्ष, द...