र्सर्ूयलाई रक्तचन्दन र करवीरको फूल किन मनपर्छ
व्यास-शिष्य महर्ष्र्ि सुमन्तु राजा शतानिकलाई बताउनुहुन्छ -''राजन्, अब म भगवान् र्सर्ूयलाई किन रक्तचन्दन र करवीरको फूल अति प्रिय भयो - तपाईंलाई बताउ“छु, एकचित्त भएर सुन्नुहोस् । र्सर्ूय अण्डाकार रुपमा उत्पत्ति भएर अण्डमा नै वृद्धि भएको हु“दा र धेरै समयसम्म अण्डमा नै रहेको कारण मार्तण्ड नामले प्रसिद्ध भए । र्सर्ूय अण्डमा नै रह“दा दक्षप्रजापतिले परम रुपवती रुपा१नाम गरेकी आफ्नी कन्या र्सर्ूयलाई दिए । दक्षको आज्ञाले र्सर्ूयको शरीरलाई विश्वकर्माले संस्कार गरे, जसबाट र्सर्ूय अति तेजस्वी भए । राजन् † र्सर्ूय अण्डाकारमा नै रह“दा यिनलाई दर्ुइ सन्तान प्राप्त भए जसको नाम थियो - यम र यमुना । र्सर्ूयको तेज सहन गर्न नसकेको कारण उनकी स्त्री व्याकुल भएर सोच्न लागिन् । यिनको अति तेजको कारण मेरो दृष्टि यिनीमाथि रहन सक्दैन, जसले गर्दा यिनका अङ्ग कुनै पनि म देख्दिन । मेरो यति सुन्दर सुवर्ण्र्ाा शरीर यिनको अति तेजको कारण कालो भएको छ, अब यी स“ग मेरो निर्वाह गर्न साह्रै कठिन भयो । अब के गरौ“ - त्यसपछि उनले आ“पबाट एउटी स्त्री उत्पन्न गरेर भन्न लागिन् - "तिमी भगवान् र्सर्ूयको नजिकै मे...